Το ψαροχώρι στην Πελοπόννησο που πήρε όνομα από ένα δέντρο δίπλα στο κύμα

 

Η Ελιά, ή Ελαία, στη Λακωνία είναι ένα ήσυχο ψαροχώρι στον Λακωνικό κόλπο, με γραφικό λιμάνι, καθαρές θάλασσες και ιστορία που ξεκινά από την αρχαιότητα. Ο παραθαλάσσιος οικισμός, που σήμερα προσελκύει επισκέπτες για την ηρεμία και τη θέση του, υπήρξε τον προηγούμενο αιώνα σημαντικό εμπορικό κέντρο και κομβικό σημείο μεταφοράς προϊόντων.

Η θέση της Ελιάς στον χάρτη δεν ήταν ποτέ τυχαία. Φωλιασμένη στα ήρεμα νερά του Λακωνικού κόλπου, αποτέλεσε για πολλά χρόνια σημείο αναφοράς για τους κατοίκους όχι μόνο του χωριού, αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Η στρατηγική της θέση βοήθησε την εμπορική της ανάπτυξη, ενώ σήμερα της δίνει ξεχωριστή αξία ως τουριστικό ορμητήριο.

Ο επισκέπτης μπορεί να μείνει σε έναν ήσυχο παραθαλάσσιο οικισμό και, ταυτόχρονα, να έχει εύκολη πρόσβαση σε σημαντικούς προορισμούς του Λακωνικού κόλπου. Το λιμάνι, η θάλασσα και οι κοντινές εξορμήσεις κάνουν την Ελιά ιδανική επιλογή για όσους θέλουν να συνδυάσουν ξεκούραση και περιήγηση.

Η ιστορία της περιοχής ξεκινά από πολύ παλιά. Στους Μυκηναϊκούς χρόνους η Ελιά ήταν γνωστή με την ονομασία Βιανδίνη. Ανασκαφές που έχουν γίνει γύρω από τον σημερινό οικισμό έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα, τα οποία ανάγονται στην Πρωτοελλαδική και την Υστεροελλαδική περίοδο.

Ιδιαίτερη σημασία είχε και ο δρόμος που περνούσε από την περιοχή κατά την αρχαιότητα. Ο δρόμος αυτός συνέδεε το Έλος με τον Ασωπό και περνούσε από τη Βιανδίνη και την Κοκκινιά, ενισχύοντας τον ρόλο της περιοχής στις μετακινήσεις και στις επαφές της εποχής.

Στα νεότερα χρόνια, περίπου το 1880, ο τόπος κατοικήθηκε από δύο Μανιάτες, οι οποίοι έφτασαν στην περιοχή και διέκριναν τις δυνατότητές της. Η εύφορη γη και η άμεση σχέση με τη θάλασσα δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για έναν οικισμό που μπορούσε να στηρίξει τους ανθρώπους του.

Γύρω στο 1900, η Ελιά άρχισε να γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη. Το υποτυπώδες λιμάνι της εξελίχθηκε σε εμπορικό σημείο της περιοχής, καθώς η παραγωγή σύκων, ελαιόλαδου και άλλων αγροτικών προϊόντων έπρεπε να μεταφερθεί διά θαλάσσης. Το οδικό δίκτυο είτε δεν υπήρχε είτε βρισκόταν σε κακή κατάσταση, γεγονός που έκανε τη θάλασσα βασική διέξοδο για τις μεταφορές.

Η εμπορική κίνηση έφερε νέα δραστηριότητα στο χωριό. Στο λιμάνι δημιουργήθηκαν αποθήκες για τα προϊόντα, αναπτύχθηκαν βιοτεχνίες και ο οικισμός άρχισε να σφύζει από ζωή. Η Ελιά έγινε σταδιακά ένα από τα σημαντικά σημεία εμπορικής δραστηριότητας στην περιοχή.

Το 1937 απέκτησε λιμάνι σύγχρονο για τα δεδομένα της εποχής. Από εκεί περνούσε και πλοίο της γραμμής Πειραιάς – Κύθηρα – Γύθειο – Ελιά – Μονεμβασιά, με την επιβίβαση και την αποβίβαση των επιβατών να γίνεται με βάρκες.

Ξεχωριστή είναι και η ιστορία πίσω από το όνομα του χωριού. Η Ελιά δεν ονομάστηκε έτσι από τα σύκα, ούτε από την αρχαία της ονομασία, ούτε από τους Μανιάτες που εγκαταστάθηκαν εκεί στα νεότερα χρόνια. Το όνομά της συνδέθηκε με μια μεγάλη ελιά στο λιμάνι.

Ο Μοραντζής, ένας από τους δύο Μανιάτες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1800, αξιοποίησε τη μεγάλη ελιά του λιμανιού και τη μετέτρεψε σε καφενείο. Οι ταξιδιώτες που έφταναν για να φορτώσουν ή να ξεφορτώσουν εμπορεύματα σταματούσαν στη σκιά της για να ξεκουραστούν, να ξεδιψάσουν και να πιουν καφέ.

Έτσι, η «ελιά του Μοραντζή» έγινε σημείο αναφοράς για το λιμάνι και, με τον καιρό, έδωσε το όνομά της σε ολόκληρο τον οικισμό.

Σήμερα, η Ελιά παραμένει ένας τόπος που συνδυάζει ιστορία, θάλασσα και ηρεμία. Σε μικρή απόσταση, ο επισκέπτης μπορεί να φτάσει στον Ασωπό και στην παραλία του Μποζά, να γνωρίσει την Πλύτρα και τον Αρχάγγελο ή να κινηθεί νοτιότερα προς την Ελαφόνησο και τη Νεάπολη.

Αν ακολουθήσει δυτική κατεύθυνση, θα βρεθεί στο Γύθειο και στις ομορφιές της παραδοσιακής Μάνης. Έτσι, η Ελιά λειτουργεί ως κεντρικό σημείο για όσους θέλουν να γνωρίσουν διαφορετικές πλευρές της Λακωνίας.

Οι θάλασσες της περιοχής είναι κατά κύριο λόγο ρηχές, καθαρές και κατάλληλες για παιδιά. Το λιμάνι, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, προσφέρει ένα ιδιαίτερο θέαμα την ώρα του ηλιοβασιλέματος, όταν τα νερά και ο οικισμός βάφονται με πορφυρά χρώματα.